Alexandre Yersin – những triết lý đào tạo y khoa vượt thế kỷ

Hôm nay, ngày 1 tháng 3 năm 2026, kỷ niệm 83 năm ngày mất của bác sĩ Alexandre Yersin, chúng ta tưởng nhớ một nhà bác học vĩ đại của nhân loại, người thầy Hiệu trưởng đầu tiên với những triết lý hiện đại và sâu sắc, đặt nền móng cho mô hình đào tạo của Trường Y khoa Đông Dương – tiền thân của Trường Đại học Y Hà Nội ngày nay.

Ngay từ buổi đầu nhận nhiệm vụ Hiệu trưởng trường y khoa Đông Dương, thầy Yersin đã nhìn thấy ở đất nước này nhu cầu bức thiết phải có một đội ngũ thầy thuốc bản địa, được đào tạo bài bản và được tin cậy như những bác sĩ thực thụ. Trong các thư gửi về cho gia đình, ông tự hào kể về lớp sinh viên đầu tiên ở Hà Nội: “Ils sont très studieux, certains sont au niveau des meilleurs étudiants de France; on pourrait presque dire qu’il n’y a pas de paresseux” (Họ rất chăm học, có những người xuất sắc ngang với những sinh viên giỏi nhất bên Pháp. Điều thú vị là ngay cả những người thông minh cũng học rất chăm. Gần như có thể nói rằng không có ai lười biếng). Câu nói giản dị ấy hàm chứa một niềm tin sâu sắc: người Việt Nam hoàn toàn có thể đạt tới đỉnh cao y học hiện đại nếu được trao cơ hội học tập nghiêm túc và bình đẳng.​ Đây chính là những suy nghĩ mang tinh thần trách nhiệm và nhân văn sâu sắc nhất của ông trong bối cảnh Việt Nam đang là nước thuộc địa.

Triết lý của bác sĩ Yersin về nghề y cũng thể hiện rất rõ trong những dòng ông viết cho mẹ: “Je suis très heureux de soigner ceux qui viennent me voir, mais je ne veux pas faire de la médecine un métier… Demander de l’argent pour guérir un malade, c’est un peu lui dire: l’argent ou la vie” (Con rất vui được chữa trị cho những người đến nhờ con khám, nhưng con không muốn biến y học thành một cái nghề kiếm tiền… Đòi tiền để chữa trị cho bệnh nhân thì chẳng khác nào nói với người đó rằng: tiền hay mạng sống). Đối với ông, thầy thuốc trước hết là người phục vụ người bệnh, không phải người buôn bán kỹ năng chuyên môn. Tinh thần phụng sự ấy của ông đã được thấm sâu vào mô hình đào tạo của trường Y Đông Dương từ những ngày đầu: rèn luyện tay nghề lâm sàng vững vàng, tinh thần trách nhiệm với cộng đồng, và thái độ khiêm nhường trước nỗi đau của người bệnh.

Ngay trong những năm đầu thực hiện nhiệm vụ ở Hà Nội, thầy Yersin kiên định với mục tiêu đào tạo “vrais médecins” (bác sĩ thực thụ), chứ không chấp nhận một trường Y chỉ đào tạo nhân viên y tế phụ trợ. Trong một bức thư sau này, khi chính quyền thuộc địa muốn hạ thấp chuẩn đào tạo, ông đã tỏ rõ thất vọng, phản đối và kiên quyết không chấp nhận. Ông đã theo đuổi sứ mệnh Trường Y Đông Dương là nơi hình thành nên những bác sĩ có đầy đủ năng lực chẩn đoán, điều trị và lãnh đạo công tác y tế, chứ không chỉ là cánh tay nối dài kỹ thuật.​

Bên cạnh năng lực thực hành lâm sàng, thầy Yersin còn đặt nặng vai trò của nghiên cứu khoa học và phòng bệnh. Là người phát hiện ra trực khuẩn dịch hạch và sáng lập Viện Pasteur Nha Trang, ông hiểu rằng ở xứ sở nhiệt đới, không thể chỉ chữa từng ca bệnh riêng lẻ, mà phải nghiên cứu sâu căn nguyên các bệnh truyền nhiễm, tìm ra vắc xin, huyết thanh, biện pháp phòng chống dịch. Vì vậy, ngay từ buổi đầu, ông xây dựng Trường Y Đông Dương theo mô hình gắn chặt giữa giảng dạy lý thuyết, thực hành bệnh viện và nghiên cứu tại phòng thí nghiệm – một mô hình còn nguyên giá trị tại các trường đại học y trên thế giới “école de médecine – hôpital – laboratoire”. Chính mô hình này đã giúp những thế hệ sinh viên đầu tiên vừa học trên giảng đường, vừa tiếp cận phòng xét nghiệm và giường bệnh, từ đó hình thành đầy đủ tư duy khoa học, khả năng quan sát, đặt câu hỏi, tìm lời giải cho những vấn đề của cả tri thức và thực tế.​

Hơn một thế kỷ đã trôi qua, Trường Đại học Y Hà Nội hôm nay, với sứ mệnh kế thừa trực tiếp Trường Y khoa Đông Dương, vẫn kiên định con đường mà thầy Yersin đã mở. Chúng ta tiếp tục đào tạo các thế hệ bác sĩ y khoa, chuyên khoa, nhà nghiên cứu và các cán bộ y tế với các chương trình không ngừng được đổi mới, được kết hợp chặt chẽ giữa học tập trên giảng đường với thực hành tại bệnh viện, cộng đồng và tăng cường năng lực nghiên cứu.

Tinh thần “phòng bệnh và phục vụ cộng đồng” mà thầy Yersin theo đuổi vẫn luôn là một trong những trụ cột chính của mọi chương trình đào tạo: từ các học phần y học gia đình, y tế cơ sở, y học dự phòng… cho tới khuyến khích sinh viên tham gia hoạt động tình nguyện, khám bệnh nhân đạo, hỗ trợ phòng chống dịch. Đại dịch COVID19 hay các đợt dịch sốt xuất huyết, tay chân miệng, cúm… trong những năm gần đây đã chứng kiến nhiều thầy thuốc trẻ trưởng thành từ Đại học Y Hà Nội tiên phong có mặt ở tuyến đầu, đúng như tinh thần mà người hiệu trưởng đầu tiên mong muốn – những bác sĩ không ngại gian khó, sẵn sàng đi tới nơi người dân cần mình nhất.

Ngày hôm nay, khi nói về chiến lược phát triển của ngành, của trường, chúng ta càng trân trọng những suy nghĩ, những triết lý vượt thế kỷ của thầy Yersin. Ông tin rằng y học chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn bó với số phận của người dân, và rằng trường Y phải là nơi nuôi dưỡng những con người biết “học cả đời” để giải quyết những vấn đề sức khỏe luôn biến đổi.

Nhân ngày tưởng niệm bác sĩ Alexandre Yersin, chúng ta trân trọng cúi đầu trước di sản trí tuệ và đạo đức mà ông để lại cho đời, cho trường Đại học Y Hà Nội. Từ một trường Y nhỏ bé hơn 120 năm trước với 28 sinh viên khoá 1, hôm nay Đại học Y Hà Nội đã trở thành một trường đại học đa ngành sức khỏe với hơn 16.000 học viên sinh viên, nhưng triết lý cốt lõi được các thế hệ gìn giữ và không thay đổi: đào tạo những bác sĩ và cán bộ y tế thực thụ, gắn bó với nhân dân, nuôi dưỡng tinh thần nghiên cứu, để khoa học và lòng nhân ái cùng song hành vì sức khỏe cộng đồng. Tôi tin rằng, nếu có thể trở lại thăm ngôi trường mà ông từng dẫn dắt những ngày đầu, thầy Yersin sẽ nhận ra ở đây những hiện thực mà ông từng mong muốn; đó cũng là món quà tri ân lớn nhất với ông mà thầy trò nhà trường đã và đang vun đắp.

https://hmu.edu.vn/tin-tuc/1