Sử dụng thuốc giảm đau an toàn ở bệnh nhân xơ gan

Ở bệnh nhân xơ gan, chức năng gan suy giảm làm ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa thuốc, từ đó làm tăng nguy cơ gặp các tác dụng bất lợi. Vì vậy, việc lựa chọn và sử dụng thuốc giảm đau ở nhóm người bệnh này cần được cân nhắc thận trọng. Một số thuốc giảm đau thường được sử dụng gồm: Paracetamol, thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), diclofenac bôi ngoài da, opioid, thuốc chống động kinh, thuốc chống trầm cảm và lidocain tại chỗ.

Paracetamol – lựa chọn ưu tiên

Paracetamol (acetaminophen) được xem là thuốc giảm đau tương đối an toàn cho bệnh nhân xơ gan khi dùng đúng liều. Độc tính trên gan thường xuất hiện khi sử dụng liều rất cao (trên 10-15g) hoặc ở người có tiền sử uống rượu kéo dài.

Các nghiên cứu cho thấy paracetamol dùng ngắn ngày (≤14 ngày) với liều 3-4g/ngày vẫn an toàn ở bệnh nhân xơ gan ổn định. Với trường hợp cần sử dụng kéo dài, liều khoảng 2g/ngày được đánh giá là không làm nặng thêm tình trạng xơ gan ở người đã ngừng uống rượu.

Khuyến cáo sử dụng:

Đau cấp tính: 3-4g/ngày.

Đau mạn tính (>14 ngày): khoảng 2g/ngày.

Tránh sử dụng rượu trong thời gian điều trị.

Hình minh hoạ

Hạn chế dùng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs)

Bệnh nhân xơ gan nhìn chung không nên sử dụng NSAIDs, đặc biệt là các thuốc không chọn lọc. Nhóm thuốc này có thể làm nặng thêm tình trạng cổ trướng do ức chế tổng hợp prostaglandin, làm giảm lưu lượng máu đến thận và tăng nguy cơ tổn thương thận cấp. Đồng thời, NSAIDs còn làm giảm hiệu quả của thuốc lợi tiểu và giảm thải natri.

Một số nghiên cứu cho thấy ibuprofen có thể làm giảm lượng nước tiểu và natri niệu ở bệnh nhân xơ gan mất bù, trong khi naproxen làm giảm tưới máu thận và giảm đáp ứng với thuốc lợi tiểu.

Trong trường hợp cần thiết, celecoxib – thuốc NSAID chọn lọc COX-2 có thể được cân nhắc sử dụng ngắn ngày (dưới 5 ngày) ở bệnh nhân xơ gan mức độ nhẹ đến trung bình. Tuy nhiên cần giảm liều ở bệnh nhân Child-Pugh B và tránh dùng ở bệnh nhân Child-Pugh C.

Diclofenac bôi ngoài da

Diclofenac dạng bôi có tỷ lệ độc tính gan rất thấp (dưới 1%) do mức hấp thu toàn thân hạn chế. Mặc dù chưa có nghiên cứu trực tiếp trên bệnh nhân xơ gan, dạng bôi được đánh giá là tương đối an toàn vì sinh khả dụng toàn thân chỉ dưới 10% so với dạng uống.

Opioid: cần đặc biệt thận trọng

Thuốc giảm đau nhóm opioid không gây độc trực tiếp cho gan nhưng ở bệnh nhân xơ gan khả năng chuyển hóa và thải trừ thuốc giảm, khiến thuốc dễ tích lũy và kéo dài tác dụng.

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc sử dụng opioid kéo dài ở bệnh nhân xơ gan có thể làm giảm chất lượng cuộc sống, tăng nguy cơ nhập viện, kéo dài thời gian nằm viện và làm tăng nguy cơ bệnh não gan. Vì vậy, không khuyến cáo sử dụng opioid kéo dài, nếu cần thiết chỉ nên dùng ngắn ngày và ưu tiên dạng giải phóng nhanh.

Thuốc chống động kinh

Gabapentin và pregabalin thường được dùng trong điều trị đau thần kinh. Hai thuốc này thải trừ chủ yếu qua thận và ít chuyển hóa qua gan, do đó nguy cơ gây tổn thương gan rất thấp và nhìn chung có thể sử dụng tương đối an toàn ở bệnh nhân xơ gan.

Thuốc chống trầm cảm

Một số thuốc chống trầm cảm cũng được sử dụng để kiểm soát đau, trong đó duloxetin được dùng khá phổ biến. Tuy nhiên, thuốc này có nguy cơ gây tổn thương gan và không được khuyến cáo ở bệnh nhân lạm dụng rượu hoặc mắc bệnh gan mạn tính.

Lidocain tại chỗ

Lidocain dạng gel hoặc miếng dán có sinh khả dụng toàn thân rất thấp (khoảng 3%). Do hấp thu hạn chế, thuốc không cần điều chỉnh liều ở bệnh nhân suy giảm chức năng gan và được xem là tương đối an toàn cho bệnh nhân xơ gan.

Việc lựa chọn thuốc giảm đau ở bệnh nhân xơ gan cần được cá thể hóa, cân nhắc kỹ lợi ích và nguy cơ. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc mà cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để bảo đảm hiệu quả điều trị và hạn chế các biến chứng.

Nguồn tham khảo: Ma J., Björnsson E.S., Chalasani N. (2024). The Safe Use of Analgesics in Patients with Cirrhosis: A Narrative Review. The American Journal of Medicine.

Điểm tin: DS Trần Phương Linh

Nguồn: https://bachmai.gov.vn/bai-viet/su-dung-thuoc-giam-dau-an-toan-o-benh-nhan-xo-gan?id=bfbb7d59-1ad0-4f3a-ab87-d4567cc2f069